Dit is een prachtige uitspraak: ‘Rituelen maken tijd bewoonbaar.’ Ik weet niet meer waar ik deze quote voor het eerst tegenkwam, maar hij resoneerde meteen.
- De eerste cappuccino van de dag.
- Het rondje lopen met de hond.
- Paaseieren zoeken op 1e paasdag.



Ook voor het onderwijs is dit een zeer relevant principe. Studenten hebben behoefte aan rituelen.
Rituelen geven kleur aan dag, week, maand en jaar. Bijvoorbeeld: een vast weekrooster, met op een vaste dag dezelfde onderwijsactiviteit in dezelfde omgeving.
Ik ga drie keer per week naar de sportschool: op maandag-, woensdag- en vrijdagochtend om 08.00 uur. Daar hoef ik niet over na te denken. Ik hoef geen discussie met mezelf te voeren: Wanneer zal ik gaan? Ga ik nu, of later? Zal ik een keertje overslaan? Nee, ik heb een vast ritme en mijn sportkleren liggen al klaar en ik hoef alleen maar te gaan.
De HU heeft inmiddels het belang van een studentvriendelijk lesrooster ook ontdekt, blijkt uit het nieuwe instellingsplan.
Het is altijd een van mijn grootste ergernissen geweest: je doet moeite om een goed lesprogramma te ontwerpen, met een logische opeenvolging van activiteiten. Vervolgens gaat dit ontwerp naar het roosterbureau. En die moeten met ongelooflijk veel variabelen rekening houden en de schaarse middelen eerlijk verdelen. Rekening houdend met het soort lesactiviteiten, de groepsgrootte, de beschikbaarheid van docenten, het budget enzovoort. En wat daar dan uit komt, wijkt vaak enorm af van het oorspronkelijke ontwerp. Weg weekritme, weg vaste rituelen.
Ik herinner me nog de lesdagen, waarop ik me een rondtrekkende nomade voelde: rondtrekken over de campus, van het ene gebouw naar het andere. Omdat het niet lukte dit anders te roosteren.
Op zich kon ik daar ook nog wel de humor van inzien: de docent als rondtrekkende nomade, een rugzak vol wijsheid mee, op zoek naar de studenten. Maar het gaf ook een gevoel van gemis, ontaarding. Iedere keer opnieuw jezelf weer installeren, het lokaal ‘veroveren’, je plek claimen.
Hetzelfde geldt voor de studenten: je zoekt op waar je moet zijn, loopt erheen, gaat zitten en wacht af wat er komen gaat. Geen binding met de plek, geen gevoel van thuiskomen. Ik denk dat het belang van een vast ritme en vaste rituelen niet overschat kan worden.
Als ik in een lokaal les moet geven, start ik altijd met enkele rituelen:
- De tafels en stoelen zo neerzetten als ik ze hebben wil (ik heb een hekel aan schots en scheefstaande tafels)
- Verwijderen van achtergebleven papiertjes en andere rommel
- Het aansluiten van de laptop en testen van geluid en beeld
- Het rondlopen in het lokaal om de energie te voelen en zonodig te resetten
- Klaarleggen van mijn spullen
- Mijn waterfles vullen en een kopje koffie halen
- Even ademhalen en mezelf centreren.
Als dat gedaan is, ben ik klaar voor de les. Dan komen de studenten binnen, maak ik contact en hou hier en daar een praatje.
En als de les dan begint, is het al lang begonnen. Let’s go!
Ronald van Domburg


