Soms heb ik het gevoel dat we volledig zijn doorgeslagen in de meetbaarheid van ons onderwijs. We hebben competenties, leeruitkomsten en rubrics die tot op de millimeter vastleggen wat een student moet kennen.
Het resultaat? Een student die vraagt: “Moeten we dit weten voor de toets?”
Ik herinner me Tamis Wever nog goed. Een theoloog en kunstenaar met een witte baard en een bril met glazen zo dik als jampotbodems. Hij was slechtziend en hield boeken centimeters van zijn gezicht om te kunnen lezen.
Hij was mijn docent op de Universiteit Utrecht, waar ik een theologische opleiding volgde.
Op een dag zou hij een voordracht houden. Er stond een tafel met een kleed erover. Toen hij het kleed weghaalde, kwamen er allerhande vreemde voorwerpen tevoorschijn. Wat volgde was een onnavolgbare voorstelling. Hij moffelde met spullen, liet dingen verdwijnen en prevelde onverstaanbare woorden. Je kon zien dat hij enorme lol had in zijn act.
We begrepen er werkelijk niets van. En toch vonden we het prachtig.
Het had geen directe ‘betekenis’ in de zin van een leerdoel, maar het was diepgaand en inspirerend. Het raakte iets aan dat verder ging dan het overdragen van droge feiten. Het was magie.
Toch durfde ik die magie zelf lang niet toe te laten. Ik was een docent die zich vastklampte aan zijn voorbereiding als een reddingsboei. De structuur gaf me veiligheid, maar het verstikte de spontaniteit.
Het kantelpunt kwam toen ik een gedicht over HRM-beoordelingen wilde voordragen. Ik twijfelde enorm. “Hoe kijken studenten naar me als ik dit doe?”
Mijn mentor, Johannes, trok een oude monnikspij uit een kist en gaf me een lantaarn met een brandend kaarsje. “Trek dit aan en ga het doen,” zei hij simpelweg. Ik was doodsbang voor de reacties. Maar ik deed het licht in het lokaal uit, schreed in die pij naar binnen en declameerde de regels met alleen het licht van mijn lantaarn. De stilte in de klas was voelbaar. De magie was terug. En na afloop een welgemeend applaus.
Ik geloof dat de beste lessen ontstaan op het snijvlak van voorbereiding en improvisatie. Ik merk dat het herkenbaar is hoe lastig het is om dat vertrouwde plan los te laten, zeker als er daardoor geen ruimte meer overblijft voor het ‘hier en nu’.
Sinds die tijd gooi ik mijn zorgvuldig geplande structuur bewust vaker overboord als de dynamiek in de groep daarom vraagt. Dat is spannend, want je weet niet precies waar je uitkomt. Maar door theorie aan te vullen met authentieke verhalen, transformeer ik een droge overdracht in een ervaring die studenten morgen nog weten.
De inhoud is slechts het voertuig. Jouw verhaal is de motor.
We laten ons soms onnodig beperken door onze eigen overtuigingen over wat ‘hoort’ in de collegezaal. Die muren staan vaak alleen in ons eigen hoofd. Je hoeft niet van elke les een toneelstuk te maken, maar je mag erop vertrouwen dat er waarde zit in het verliezen van de controle.
Onderwijs is geen productieproces, het is een ontmoeting.
Ronald van Domburg
