Hier volgt het veertiende hoofdstuk van het boek ‘Een liefde op de barricade, Parijs 1968’ van Niko van der Sluijs. Nieuwsgierig hoe het verder gaat? Over 14 dagen vind je hoofdstuk 15 op deze site.
Uiteindelijk barstte de bom. Dat er rellen uit zouden breken was wel zeker, alleen niet wanneer. Het was een verschrikking. Niets stoers aan, zoals mensen die beweren er ook tussen gestaan te hebben het woord ‘stoer’ et cetera graag in de mond nemen. De meesten waren net als wij gewoon bang, vonden het de meest angstaanjagende confrontatie, die je kon meemaken. Na de sluiting van Nanterre trok men op naar de Sorbonne, die prompt werd ontruimd door de politie. Dat was de aanleiding van de rellen, die verder gingen dan men ooit had gedacht. Voor mij was de derde mei het eind van mijn Parijse studie, maar dat wist ik toen nog niet. Op 6 mei, na een protestmars van de studentenvakbond, waarbij de heropening van de Sorbonne werd geëist, liep het totaal uit de hand. Het ingrijpen van de politie was dermate wreed, dat wij genoodzaakt werden ons te verdedigen met o.a. het gooien van kasseien. Die dag waarop er honderden gewonden vielen, ging de geschiedenis in als ‘Bloedige Maandag’. De onrust en rellen namen daarna alleen maar toe, wat uiteindelijk op 10 mei uitmondde in de voor mij meest verschrikkelijke nacht, ‘de Nacht van de Barricades’.
14 Hete Lente
‘Paris s’éveille’
In de cafés die wij regelmatig bezochten, heerste een broeierige sfeer. Overal werd gediscussieerd, waarbij steeds dezelfde thema’s de revue passeerden. Er waren steeds meer berichten van en over studenten die opstonden tegen universiteitsbesturen. Het leek of de hele wereld in één keer loskwam. In een café op Mont Parnasse ging een rilling over de ruggen van de aanwezigen, toen er gesproken werd over de veranderingen in Tsjecho-Slowakije, waar ene Alexander Dubček als partijleider een nieuwe, minder dogmatische koers leek in te zetten. Scheurtjes in het IJzeren Gordijn waren tot nu ondenkbaar. De moord op dominee Martin Luther King was hard aangekomen, maar werd door andere gebeurtenissen alweer naar de achtergrond verdrongen.
Het aantal ‘Vietnamdemonstraties’ nam hand over hand toe. Het ‘Tet offensief’, dat door de Vietcong was ingezet, bracht de oorlog in een gruwelijk stadium. Er gingen geruchten, dat de Amerikanen een heel dorp hadden uitgemoord. Het ging nergens meer over. Het was een uit zijn verband gerukte oorlog, die aan beide kanten duizenden slachtoffers eiste. Protesten waarmee wij met de Provobeweging waren gestart, verspreidden zich als een inktvlek over de wereld. Wel werden de protesten steeds harder en leken in niets meer op de geweldloze betogingen, die ik nog kende. Vooral in Duitsland ging het er keihard aan toe. Er was een extreemrechtse tegenbeweging op gang gekomen, waarvan Rudi Dutschke, de voorman van de Duitse studenten, het slachtoffer werd. Hij werd midden in Berlijn van zijn fiets geschoten en zwaargewond afgevoerd naar een ziekenhuis. De oorzaak, dat Dutschke werd gezocht, waren volgens iedereen die met hem sympathiseerde, de beschuldigingen die tegen hem geuit werden in de kranten van het Springerconcern. Net als in Nederland, waar twee jaar geleden een opstand uitbrak tegen De Telegraaf naar aanleiding van de berichtgeving over stakende bouwvakarbeiders, was in Duitsland het Springergebouw in Berlijn het middelpunt van een veldslag tussen studenten en politie.
Dichterbij, in Nanterre, was het ook weer mis gegaan. Het gedonder was volgens Julien ontstaan, omdat de politie meedogenloos was opgetreden tegen een anti-Vietnamdemonstratie. Daarbij werd een willekeurige student aangehouden, die ad random werd beschuldigd van een of andere aanslag op een Amerikaans kantoor. Woedende studenten bezetten daarop enkele Universiteitsgebouwen. Julien vertelde, dat er een beweging van de 22e maart was opgericht door een comité van 142 studenten, die het administratiegebouw hadden bezet. Zij beraadden zich op volgende acties. Julien maakte ook deel uit van het comité. Zelfs in Parijs leek nu de relatieve rust voorbij. Ik voelde een spanning, die het onderbuikgevoel van de Rotterdamse Dreef bij vlagen terug liet komen. Het gevoel van toen was gerelateerd aan een bekende dreiging, de vetkuiven. Nu kwam het gevaar, de onzekerheid wat er ging gebeuren, van meerdere kanten. Maar dat er wat ging gebeuren, stond als een paal boven water.
In ‘La Coupole’, een café waar Jean Paul Sartre en Simone de Beauvoir vaak kwamen, zat ik met Joyce, Jos, Noëlle en Ton Stanike te praten over de ontstane situatie. De laatste tijd gingen we vaak met elkaar naar de kroegen op Mont Parnasse of bij Saint-Germain des Prés. Bij Saint-Germain des Prés zaten we meestal in ‘Café de Flore’, waar ook weer Sartre een graag geziene gast was. Sartre en De Beauvoir stonden pal achter de studenten en schreven hier openlijk over. Ik hoopte hem en Simone een keer te mogen ontmoeten, maar dat geluk had ik tot nu toe niet gehad. Jos zou morgen voor een wat langere tijd teruggaan naar Rotterdam. Na vandaag moest hij alle tijd aan zijn studie besteden, om er dit jaar nog iets van te maken. Hij bleef zeker tot de zomer in Rotterdam.
Studenten die binnenkwamen, deelden pamfletten uit, die in Nanterre op de muren waren geplakt. Bijna alles ging over de achterlijke cultuur van de hoogleraren en de universiteit. We kregen te horen, dat de rector de Universiteit van Nanterre had gesloten, omdat de ‘beweging van de 22e maart’ naar Duits voorbeeld ‘een dag van de kritische universiteit’ wilde houden. Door angst ingegeven werd de politie de vrije toegang tot de universiteit geboden. Studenten en andere kroeggangers schreeuwden door elkaar, dat deze acties te ver gingen en maakten zich op om naar Nanterre te vertrekken. Ton en Noëlle sloten zich aan bij de protesterende meute, die richting de gesloten universiteit ging. Jos vertrok, na een uitgebreid afscheid, naar de groep toeristen, die hij naar Nederland terug moest begeleiden. Joyce en ik bleven in een halfleeg café met een heel leeg gevoel achter.
‘Pieter, volgens mij gaan dingen uit de hand lopen, ik vind het eng worden.’ ‘Ah joh, het zal zo’n vaart niet lopen.’ Ik zei het niet overtuigend. Ik had dat vreemde, misselijk makende, opwindende gevoel in mijn maag. Eigenlijk wist ik zeker, dat het uit de hand zou lopen, maar ik wilde Joyce als een beschermengel buiten de realiteit houden. Zij was natuurlijk niet gek.
‘Jij lult uit je nek, Pieter, je weet wel beter. Ik vind het maar niets.’ ‘Wij weigeren de toekomstige kaders te worden van de kapitalistische uitbuiting.’ Een regel uit de toespraak, die Daniel Cohn-Bendit hield voor de protesterende studenten in Nanterre.
Wij liepen over de Pont des Invalides in de richting van onze vriend René, de Clochard. Het bankje waar hij altijd zat, was leeg, net zo leeg als de dagen ervoor. De laatste keer dat wij hem spraken, was een week geleden. De zon scheen op het groezelig groene ijzerwerk, waarop je de professor met je ogen dicht kon uittekenen. Met een gevoel van onraad keek ik naast de bank of de tas er stond met zijn ‘reclamemateriaal.’ Niets, helemaal niets meer, alsof er nooit iemand was geweest. De onrust in mij nam toe.
‘Dit is niet gewoon, zou hij ziek zijn?’
‘Jij maakt je zorgen om niets. Hij kan toch ergens anders heen zijn?’
‘Nee, onmogelijk, hij is hier al een aantal dagen niet geweest, er moet iets zijn!’
‘Die komt wel terug. Kom laten we een rondvaart maken. Het is er nu weer voor. Anders komt er nooit wat van.’
De boot gleed langzaam over de Seine, terwijl een vrouw met een hoge piep in haar stem ons in drie talen trachtte uit te leggen, wat wij op de oevers allemaal konden zien. Bij de laatste taal, het Engels, waren we het object steeds ruimschoots voorbij, zodat de van het Engels afhankelijke toeristen een stijve nek kregen door het gedwongen achterom kijken.
Wij genoten van water en rust, terwijl wij elkaar stevig omarmden. In de ogen van Joyce weerspiegelde mijn verliefde blik. Ik kuste haar voor het eerst midden op de Seine.
‘Pieter, ik vind je lief, zoiets heb ik nog nooit gevoeld voor iemand.’
‘Menslief, ik ben gek op je, heb ik ook nog nooit meegemaakt.’
‘Je liegt; kom in mijn armen.’
Ik liet mij lachend voorovervallen, zodat ze mij wel op moest vangen. Mijn neus passeerde rakelings haar neus, onze lippen trokken een vacuüm. Kussend op het licht deinende schip voelden we wind en zon op ons gezicht.
Niet lang daarna raakte ik ondanks mijn comfortabele positie in ademnood, trok mijn hoofd naar achteren en liet mijn kin op haar schouder zakken. Ik staarde loom naar de kade, waarop het een drukte van belang was. Clochards probeerden een goed onderkomen te zoeken. Afgezien een enkeling, die door een natuurlijke autoriteit een eigen plek had, was het zo te zien steeds weer een stoelendans onder de bruggen langs het water. Ik schoot omhoog.
‘Hé, kijk daar loopt René!’
Joyce keek naar waar ik wees.
‘Ik zie hem niet.’
‘Kijk daar, die man met die tas. Die tas herken ik uit duizenden.’
‘Ik zie de tas wel, maar volgens mij is dat niet René.’
De zwerver was inmiddels uit beeld, maar ik was ervan overtuigd, dat René zich onder de mensen op de oever bevond.
De vrouw met de piep in haar stem attendeerde de passagiers op het meest in het oog springende monument van Parijs, de Eiffeltoren.
‘Daar wil ik straks op’, zei Joyce.
Ik keek langs Joyce naar de kade en zag nog steeds een aantal clochards bij elkaar staan. Ik probeerde de gestaltes een voor een te bekijken, onwillekeurig bleef ik hopen de professor te zien.
‘Jij wilt ook naar de Eiffeloren, hè? Waarom zeg je niets?’
‘Ik zoek René.’
‘René is daar niet. Dat zei ik toch.’
We werden op een fenomenaal uitzicht getrakteerd, bovenop die robuuste toren van dikke ijzeren profielen, waarvan ik begreep, dat de hoogte afhing van het weer. Door inkrimpen of uitzetten kon het zelfs meer dan tien centimeter schelen. Toen ik dit Joyce vertelde, kreeg ik als antwoord, dat ik mijn piemel ook maar eens aan de weersomstandigheden moest blootstellen. Daaraan voegde zij toe, dat ik dat alleen moest doen met warm weer. Dan was er toch sprake van uitzetten?
Vanaf de tweede verdieping renden we joelend de steile trappen af. Het kostte mij moeite om Joyce bij te houden. Hijgend kwamen we beneden en keken omhoog tussen de grote bogen door.
Hand in hand wandelend door de straten van Parijs begon ik meer oog te krijgen voor de typisch Parijse panden met dezelfde gietijzeren balkonnetjes. De bomen werden groen en gaven de buurten de sfeer, die zo uniek was voor Parijs. Dit was nu tijdelijk de stad van Joyce en mij. Op elke hoek verwachtte ik een accordeonist met het deuntje, dat je alleen hier kon horen. Je proefde een latente somberheid, die zich uitte in de Franse chansons, ‘L’accordéoniste’, Edith Piaf.
Op de kades en onder de bruggen spraken we clochards aan om te vragen of zij wisten waar ‘Le Professeur’ was. De vrouw, die we als eerste deze vraag stelde, had vies dun haar dat in kleverige klitten om haar witte gezicht hing. Ze was gehuld in lompen. Zij staarde met een wezenloze blik naar mijn vragende mond. Zij leek mij niet te horen, maar liet haar vingers door het haar van Joyce glijden.
‘Mooi, mooi.’
Zij was bijna niet te verstaan. Met veel inspanning sprak ze de woorden uit en bleef de haren van Joyce aaien. Ik herhaalde mijn vraag zonder op succes te rekenen.
De man met de groezelige baard, die in een pishoek met een fles wijn aan zijn mond stond, kwam op ons af. Stotterend begon hij om geld te vragen. Ik vroeg hem naar de professor.
‘E… e…e…rst g…g…geld, d…d…dan hhhe…he…heb ik i…i…inf…f…form…m…matie.’
Wij wisten, dat het zinloos was, maar toch gaven we de man een paar francs. Hij pakte ze gretig aan, draaide zich om en liep doodgemoedereerd weg. Het geld bewaarde hij zorgvuldig in zijn dichtgeknepen vrije hand, terwijl de andere hand de fles alweer omhoog bracht.
Wij volhardden in onze zoektocht. Meestal werden we waterig aangekeken en wandelden de mensen als zombies om ons heen. En degenen, die nog gewoon konden praten, kenden hem niet.
Pas in de buurt van de Pont de la Concorde troffen we een clochard, die professor René kende, maar geen idee had, waar hij uit hing. Hij wist, dat ‘Le Professeur’ zich ’s avonds vaak ophield in de buurt van de Rue Henri Barbusse, waar René meestal ook de avond en nacht doorbracht. De man opperde, dat hij misschien onderdak had gekregen van zijn rijke vrienden. We gaven hem enkele muntjes en baanden ons een weg langs een groep clochards, die tot vlak voor ons was opgedrongen. Het zag er dreigend uit, ik voelde mij ineens heel bang worden. We hadden hier geen schijn van kans om weg te komen. De eerste die ons aanklampte, was een vrouw, die mij hard tegen mijn borst duwde, waarbij ze iets prevelde over geld. De man naast haar leek zo weggelopen uit een schilderij van Jeroen Bosch. Hij had een scheef grijnzend gezicht en een halfgeopende mond, waarin de enige overgebleven tand bruin naar voren stak. Hij pakte Joyce bij haar arm en duwde haar een mes onder haar neus. In een reflex trok ik Joyce naar achteren en ging ertussen staan. Ondanks het mes wist ik hem een flinke duw te geven, waardoor hij achterover tegen een klein dik mannetje aan klapte. Er ging een vijandig geroep op, de hele groep drong verder naar voren. We stonden met de rug naar het water. Ik kreeg het benauwd en bleef wachtend op wat ging gebeuren tussen Joyce en de groep staan. Ineens stond ik daar niet meer alleen. De man die ons had getipt, waar onze clochard zou kunnen zijn, ging voor mij staan en voerde een soort Indianendans op, waarbij hij allerlei onverstaanbare klanken uitstootte. De groep opende zich en de dansende clochard gaf aan, dat wij hem moesten volgen. Wij aarzelden uit angst tussen de grote groep terecht te komen, maar wij hadden geen andere keus. Er gebeurde niets tot we de laatste paar starende zwervers passeerden. Joyce, die voor mij liep, werd door een vrouw aan de haren getrokken. Zij rukte zich los, waarna de vrouw wezenloos naar een pluk donker haar keek, die in haar hand achterbleef. De clochard bleef staan en gebaarde ons te verdwijnen.
‘Kom doorlopen!’
Ik pakte Joyce bij haar hand. Zonder om te kijken, liepen we recht vooruit. Zover mogelijk weg bij die agressieve idioten, met het idee dat ze ons ieder moment konden inhalen. Toch durfden we niet te gaan rennen. We bereikten een opgang en klommen snel naar de weg, waar we zonder omkijken minstens honderd meter doorliepen. Pas bij het zien van voorbijgangers durfden we ons om te draaien. We zagen niemand. Hijgend probeerden we door rustig te lopen ons normale hartritme terug te vinden, terwijl we in een zenuwachtig lachen uitbarstten. Ontlading, nervositeit, ik wist het niet, het luchtte op. We besloten een poging te wagen in Rue Barbusse.
Onze zoektocht in Rue Barbusse leverde slechts één persoon op, die wist wie René was. Het was de eigenaar van een mini ‘Alimentation’ waar Le Professeur regelmatig overgebleven fruit en brood ophaalde. De man had de clochard de laatste week niet gezien. Het enige dat hij kon bedenken was, dat hij misschien door zijn vrienden was overgehaald naar een kliniek te gaan. Hier voegde hij vriendelijk aan toe, dat dit al van tevoren een verloren zaak zou zijn. We ergerden ons aan de man, maar een beter resultaat dan bij hem zat er niet in.
Op de terugweg hebben we tegen beter weten in weer bij het bankje gekeken. Het was leeg. Even later liepen we door het Bois de Boulogne zonder zin om al naar huis te gaan. Uitkijkend over het meer verwerkten we de dag. De vragen over onze vriend ‘Le Clochard’ waren niet naar tevredenheid beantwoord. Het water was als een spiegel, waardoor het leek of je verder kon kijken dan op andere momenten. De rust in het bos was aangenaam. Achter de oevers en de bomen wachtte de wereld. Ik pakte een steen en scheerde hem over het water, één keer ketste hij op, om bij de tweede keer dat hij het water raakte, naar de bodem te zinken. Ik probeerde het opnieuw. De steen ketste nu twee keer omhoog. Ik wilde hem minimaal drie keer laten ketsen en bedacht daarbij als dat lukte, dat wij heel gelukkig zouden worden. Een aantal pogingen verder was ik nog niet boven de twee uitgekomen. Joyce lachte mij uit, maar haar eigen pogingen kwamen niet verder dan één, waar zijzelf nog harder om moest lachen. Ik verweet het de stenen, die hier lagen, die waren veel te rond. Ik scheerde mijn twintigste steen over het water, één…twee…drie…weg… ‘Yes, gelukt.’ Ik keek naar Joyce, daarna in het water, naar onze weerspiegeling. Ik neuriede zachtjes voor mij uit.
‘Dat is uit de West Side Story, hè?’
‘Ja, klopt.’
‘There’s a place for us…’, ‘Somewhere’, P.J. Proby. Samen zongen we een aantal regels, terwijl we over het water naar de neergaande zon keken.
In bed lag ik in de armen van Joyce met het verdrietig gevoel een vriend kwijt geraakt te zijn. De mensenkennis en het inlevingsvermogen van professor René was de oorzaak, dat ik niet ben weggelopen voor Joyce en daarom steeds een volgende dag vol liefde ging beleven.
Joyce keek mij ondeugend aan en dook met haar hoofd onder de dekens. Ik liet mijn gepieker varen en zwichtte maar al te graag voor onze primaire behoeften.
De volgende dag liepen de studenten van de gesloten Universiteit van Nanterre naar de Sorbonne en bezetten het binnenplein. De politie ontruimde de universiteit met harde hand, waarna de Sorbonne werd gesloten.
Het geschreeuw om ons heen hield niet op. Voor mij zag ik brandende auto’s, opgeworpen als barricades tegen de oprukkende politiemacht van de CRS[1]. Het was een onvervalst inferno.
Achterna gezeten door wild om zich heen slaande agenten en politiebusjes, die op de massa inreden, zochten we beschutting achter omgetrokken kiosken, opgestapelde straatstenen, reclameborden en andere grijpbare rommel.
Even daarvoor waren we bijna geplet tussen de honderden studenten, die optrokken naar het politiekordon, dat de Sorbonne had afgegrendeld. Er werden leuzen gescandeerd tegen het totalitaire regime van De Gaulle, tegen de bestuurders van de universiteiten, voor vrijheid van demonstreren en voor het vrij laten van onze kameraden, die bij bosjes om niets werden gearresteerd. We demonstreerden voor de openstelling van de Sorbonne en tegen de politiemacht, die het Quartier Latin was binnengekomen. Joyce bleef achter mij en hield zich vast aan mijn riem, om mij niet kwijt te raken. Ineens dreigden we onder de voet gelopen te worden door de vluchtende studenten uit de eerste geledingen. De politie trad ongekend hard op. Ik zag mensen vallen en anderen, die met bebloede hoofden probeerden een goed heenkomen te zoeken. Mensen, die monsterachtig in elkaar geramd werden en op straat bleven liggen. De chaos was compleet. Er werd gegild, gejoeld, uitroepen van radeloosheid en pijn overal om ons heen. Ik zag naast ons een politiepaard steigerend een weg tussen de demonstranten zoeken. Met een ruk draaide ik naar rechts om niet onder de hoeven van het dier te komen. De adrenaline spoot door mijn lijf. Ik wilde weg uit de verdrukking. Het leek of niemand meer kon ontkomen aan het geweld. De in het nauw gedreven massa begon met alles wat voor handen was te gooien en te slaan naar de oproerpolitie. De ruiter liet zijn paard over een gevallen demonstrant lopen. Een woedende menigte trok hem uit het zadel, schopte en sloeg hem waar hij te raken was tot zijn collega’s hem ontzetten. Hier en daar ontstonden felle vechtpartijen.
Wij sloten ons in wanhoop aan bij een groep mensen die een zijstraat inrende. Ik had geen benul waar ik was. Ik zag tijdens onze vluchtpoging, dat een man een portiek werd ingeslagen en met zijn handen beschermend boven zijn hoofd tegen de grond werd gewerkt. De eerste traangasgranaat van de avond floot over ons heen. In paniek liepen mensen elkaar omver. Omwonenden openden de deuren en lieten waar het lukte mensen naar binnen komen. De mannen van de CRS plaatsten zich tussen de portieken en de studenten, die de huizen opzochten. Ook bewoners, die te ver de straat op kwamen liepen de kans het ziekenhuis ingeslagen te worden. Er was geen onderscheid meer. Het was wij tegen zij. Wij renden achter Ton aan, die affiches onder zijn arm droeg, die hij op verschillende plaatsen in het Quartier moest opplakken. De meegebrachte lijmemmer was hij in de menigte kwijtgeraakt. Achter een hoge gesloten barricade van omgegooide en weggetrokken auto’s besloten we ons te verschansen. Afwachten wat er kwam. Rue Racine waar we de afgelopen dagen regelmatig onze toevlucht zochten, was van deze plek niet bereikbaar. Andere dagen vluchtten we ons huis in op het moment dat de ‘Flics’ probeerden de barricade gevormd door een muur van straatkeien in te nemen.
Nu konden we niet wegkomen. We wachtten de invallende schemering af. Het werd stil, drukkend stil.
Het ongeloof straalde ervan af. Al dagen was de strijd tussen studenten en de CRS aan de gang. De vlam was in de pan geslagen en het vuur doofde niet. Quartier Latin was één groot slagveld. Afgelopen maandag was er een verschrikkelijke vechtpartij geweest tussen studenten en politie. Het was de eerste keer, dat ik met straatkeien heb gegooid. Die smerissen waren volkomen dol geworden. Links en rechts vielen gewonden. Wij konden ternauwernood ons huis in vluchten, waarna wij alle bloempotten, inclusief de geraniums van onze hospita, naar beneden slingerden.
Alles was begonnen met een vredige demonstratie in Nanterre, waarbij de politie lukraak studenten had gearresteerd. Een paar van die mensen werd als de aanstichter gezien en moest voor een Tuchtraad verschijnen. De rellen in Nanterre breidden zich daardoor juist uit. Begin mei had Danny le Rouge, samen met een aantal leden van de beweging van de 22e maart, de ‘Dag tegen het Imperialisme’ uitgeroepen. De angstige rector had als reactie daarop besloten de universiteit voor alle studenten te sluiten. Een demonstratie tegen het voornemen studenten voor een tuchtraad te dagen, kon niet meer in Nanterre worden gehouden, dus had men besloten naar de Sorbonne te komen. Ik was druk met tentamens en had geen idee wat zich allemaal afspeelde. Dat overkwam de meeste studenten. Het werd een klein en rustig protest op de binnenplaats van de Sorbonne. En toen, onverwacht, viel de politie binnen, die de plaats ontruimde, de vrouwen liet gaan en de mannen de overvalwagens injoeg. En vervolgens met de gearresteerde, uitsluitend mannelijke studenten demonstratief rondjes ging rijden door het Quartier.
Iedereen was woedend. Links, rechts allemaal één tegen de politie. De verontwaardiging was collectief. Een aanleiding van niets en ineens was ik terug in de omstandigheden, die ik kende van de demonstraties bij het’ Lieverdje’ op het Spui.
De Sorbonne werd gesloten, hoewel de binnenplaats nog steeds bereikbaar was en het verzamelpunt werd van studenten, die met elkaar discussieerden tussen opgeplakte affiches met de meest uiteenlopende leuzen. Ton had van de kunstacademie de taak gekregen de affiches, die werden aangeleverd, door Parijs te verspreiden. De mooiste tekst vond ik: ‘Il est interdit d’ interdire’[2]. Het viel mij op, dat er complete kunstwerken werden gemaakt van de affiches. Sommige waren wel heel bijzonder. Zo vond ik de affiche met de Gaulle met zijn hand voor de mond van een student buitengewoon geslaagd, ‘Sois jeune, tais-toi’[3].
Voor zover er gesprekken waren, werden die meestal gevoerd door Julien en Danny met een vertegenwoordiging van docenten, die zich solidair hadden verklaard met de studenten en een snelle heropening van de Sorbonne eisten. Het haalde weinig uit. We hadden kans gezien de Champs Elysées te bereiken, maar de demonstratie werd snel uit elkaar gejaagd. Ik had Noëlle op de ‘Champs’ voor het laatst gezien. Ik maakte mij zorgen om haar, omdat ik wist, in wat voor een spagaat zij zich bevond. Laat staan de ellende die zij over zich heen zou krijgen, als ze werd opgepakt. De wanorde verergerde zich alleen maar. Er was iedere dag een treffen met de politie, de ‘flics’.
Het bleef stil. Ton liep een stuk naar voren en begon iets te roepen in de richting van de politie, die we niet zagen. Hij riep iets van ‘Kom dan poesjes, kom maar schatjes, je bakje staat klaar.’ Hij vertrok zijn vrolijke gezicht, om kennelijk een kat te imiteren en maakte ronde armbewegingen naar ons. ‘Kom dan, kom maar.’
Alsof het gehoord was, kwam een gesloten politiemacht op ons afgelopen, gevolgd door een aantal politiebusjes. Paarden galoppeerden tussen de aanscheurende busjes. Ton hief zijn handen ten hemel en begon te juichen en te dansen. ‘Goed geluisterd naar het baasje.’
Er volgde een regen van traangasgranaten, die voor, achter en binnen de barricades ontploften. Wij trokken zakdoeken, sjaals, blouses, truien en alles wat verder bescherming kon bieden voor mond en ogen. Mensen om mij heen zagen kans om granaten terug te gooien. Door een prikkend gevoel begonnen mijn ogen spontaan te tranen. Ik raakte in paniek, omdat ik nauwelijks meer iets zag en bang was in elkaar geslagen te worden. Ik greep naar mensen om mij heen, die mij snel aan de kant trokken. Ik voelde water over mijn gezicht komen, koud water, dat gebracht werd door bewoners van boven en achter de versperringen.
Waar eerst geroepen werd dat wij linkse oproerkraaiers waren, werd nu het andere geluid gehoord van een bevolking, die het buitenproportionele politieoptreden verafschuwde. Ik hoorde mensen door elkaar roepen: ‘Niet wrijven, alleen spoelen!’ Langzaam kreeg ik het zicht weer terug.
Het politiekordon bleef op vijftig meter afstand staan. Er gebeurde niets. Het leek alsof er op een sein gewacht werd om ons aan te vallen. Ik zocht Ton, om hem te weerhouden opnieuw van die provocerende dansjes te maken. Joyce wees grinnikend naar een stapel planken tegen de huizen. Daar stond hij in een innige omhelzing met een studente; een pose die ik vroeger vaker van hem had gezien. Zat die vent ooit ergens mee?
Het werd donker. Het flakkerende licht van de voortwoekerende brandjes gaf ons nog enig zicht. Waarom bleven die verdomde ‘flics’ daar staan?
Inmiddels was het duidelijk geworden, dat we de andere kant van de straat ook niet meer uit konden zonder in de armen te lopen van de politie. Niet dat zij ons van achteren zouden aanvallen. Zij stonden met de rug naar ons toe, klaar om een andere versperring op te ruimen.
Ik telde meer dan zestig mensen, die zich hier noodgedwongen ophielden. Iedereen leek het koud te hebben. Veel mensen sloegen de armen om elkaar heen om warm te blijven. Er ging gejuich op toen er door omwonenden soep werd uitgedeeld. Joyce en ik waren zo gelukkig een kop te pakken te krijgen. We werden gesommeerd het snel op te eten, omdat de koppen nodig waren voor de anderen. De soep, een dunne groenachtige substantie, die in Frankrijk vaak werd gemaakt, was warm genoeg om ons wat behaaglijker te voelen. Stokbroden werden uitgedeeld en in stukken gescheurd. Er heerste een grote solidariteit onder de mensen, die achter deze versperring in het nauw waren gedreven. Van angst was wonderwel geen sprake, ook bij mij niet. De stemming was vastberaden. Het was oorlog. Ik keek dromerig in de richting van de politiemensen. Ik zag een man, een clochard, midden op straat staan met zijn armen in de lucht. Een triomfantelijk gebaar van overwinning. Hij daagde de ‘flics’ uit. Ik wist het meteen: het was ‘Le Professeur’. Hij was het, die daar de politie tartte. Hij was het, die zijn gram haalde op de autoriteiten. De revolutie, zijn revolutie, was eindelijk een feit. Hij was een gelukkig mens. Ineens was hij weg, in het niets verdwenen. Was het echt wat ik had gezien, of had ik het mij verbeeld? Het kon mij eigenlijk niets schelen. Professeur René kon tevreden zijn. Dit protest was een eerbetoon aan hem. Ik was trots daar deel van uit te maken.
Midden in de nacht begon de CRS in de richting van ons op te rukken. Een regen van traangasgranaten vloog ons om de oren, overal werd om water geroepen. Ik had bij de eerste keer een sjaal van een buurtbewoner gekregen, die ik strak over mijn gezicht trok. Joyce en ik hadden geluk bij deze aanval, onze ogen traanden nauwelijks. De bewoners van de huizen boven ons gooiden veel water naar beneden om de gevolgen van het traangas te verminderen. De oproerpolitie gooide met rookbommen, zodat ons het zicht op de opkomende troepen werd ontnomen.
Ergens in een rookwolk voor mij rende iemand naar voren en begon met keien te gooien naar de aankomende smerissen. Zijn voorbeeld werd in een mum van tijd opgevolgd. Ook Joyce, Ton en ik renden met keien in onze handen naar voren en gooiden zo hard mogelijk naar de dichtstbijzijnde politiemensen. Er werd geprobeerd de eerste versperringen weg te trekken, zodat de busjes verder konden oprukken. Door het massaal richten van ons op de voorste geledingen lukte het de ‘flics’ niet om ruimte te maken. Een uitval van de politie naar ons veroorzaakte man tegen man gevechten, waarbij wij stokken en ijzeren staven gebruikten om ze van ons af te houden. De tweede rij, waarbij ik mij aansloot, bleef gooien naar de agenten, die hun collega’s te hulp wilden schieten. Er vielen gewonden. Naast mij werd een studente geraakt door een traangasgranaat, die onder haar kin uiteenspatte. Zij gilde van de pijn en riep: ‘Ik zie niets meer, mijn ogen, ik ben blind, mijn ogen, mijn ogen!’ Ik schrok mij rot, trok haar achter de autowrakken. Bewoners namen haar mee naar binnen. Een politieman werd vol getroffen door een steen en werd door zijn collega’s afgevoerd.
Het werd steeds gekker, de strijd feller. Vlak voor ons viel een demonstrant hard op het zand, dat onder de weggetrokken keien tevoorschijn was gekomen. Een politieman trapte hem op zijn hoofd. Er ging een woedend gebrul door onze gelederen. Er werd ‘CRS is SS’ gescandeerd. De dol geworden politieman werd met stokken teruggeslagen en bleef liggen, nadat een ijzeren staaf hem in de nek raakte. Tussen de agenten zagen we hulpverleners de slachtoffers meenemen. Het leek erop, dat de politie de rode kruis mensen tegenhield om iedere vorm van hulp bij ons weg te houden. Mensen, die gewond raakten, werden door de aanwonende Parijzenaren naar binnen gehaald en voor zover het mogelijk was geholpen. Uit de ramen boven ons werd met flessen en potten naar de oprukkende CRS gegooid. De eerste dagen werden we nog betiteld als ‘groupuscules’ en anarchisten, maar na de slachtpartij van afgelopen maandag was de Parijse bevolking om en schaarde zich achter ons uit protest tegen het politieoptreden. ‘You can’t judge a book by its cover’, Bo Diddley. Een aanzwellend gejoel bereikte ons aan de achterkant van de barricade. Demonstranten hadden kans gezien door de linies te breken en zetten bij ons de strijd voort. Ik voelde een harde klap tegen mijn arm, die een scherpe pijn veroorzaakte, maar mijn woede aanwakkerde. Ik schopte en trapte naar mijn belager. Het werd te link, wij trokken ons terug achter de hoge barricades waar de keien lagen opgestapeld. We bleven gooien.
De oproerpolitie moest zich terugtrekken, wat gejuich aan onze kant tot gevolg had. Wij maakten van de situatie gebruik om onze mensen, die op straat waren blijven liggen weg te slepen en in handen te geven van hulpverlenende buurtbewoners. De ernstigste gevallen werden ondersteund of weggedragen naar rode kruis mensen, die in de verwarring van het moment voorbij de terugtrekkende politie konden komen.
Er gebeurde even niets. Ton stond bovenop een uitgebrande Simca en bekeek de bewegingen van de CRS, die op afstand was blijven staan.
Het gejuich zette door. Er klonk zelfs wat gezang, dat ik niet thuis kon brengen. Op het dak van een ‘Renault Quatre’ stond Joyce met haar armen in de lucht. We vierden feest, in een roes waarin we dachten dat het afgelopen was.
Niets was minder waar. Ik staarde bang voor mij uit, iedereen keek bang naar hetzelfde.
Het kordon van de CRS was uiteen geweken om zwaar geschut door te laten. Zwaardere voertuigen, dan die gammele arrestantenbusjes, denderden op ons af. We gooiden wat we konden, er was geen houden aan. De eerste versperringen werden opzijgeschoven. Achter het zware materieel trokken de ‘flics’ op en sloegen er grof op los. Een volgende serie granaten en rookbommen werd op ons afgevuurd, aan het geknal leek geen eind te komen. Iedereen rende weg uit angst geraakt te worden. Iedereen en alles was in paniek. Er werd geroepen dat de politie met scherp schoot, dat er doden vielen. Ik trok Joyce mee. Wij zetten het op een lopen uit angst vermoord te worden. Doorrennen naar niets, weg van de politie, maar recht in een andere fuik. Er werd geslagen, getrapt, gegild terwijl wij uit elkaar weken om tussen de politieafsluitingen door te komen. Het lukte ons wonderwel, waaruit bleek dat de politie deze nacht behoorlijk geraakt was en niet in staat de gelederen gesloten te houden. Ik hoorde Joyce gillen van de pijn, waarna zij naar voren dreigde te vallen. Ik kon haar met moeite omhooghouden. Ton, die achter haar liep, gaf eerst de smeris, die haar met zijn wapenstok raakte, een knal, tilde Joyce daarna in één beweging van de grond en droeg haar hardlopend met zich mee. We stopten pas in de luwte weg van al het geluid en onderzochten de schade bij Joyce. Ze klaagde over pijn in haar rug, maar achtte zich gelukkig wel in staat om door te lopen.
‘Het zal een kanjer van een blauwe plek worden, vrees ik.’
Het werd stiller, een bizarre stilte, een bizarre ochtend na een bizarre nacht. Wij bereikten lopend over opgebroken straten, waar de rook van de rellen nog niet was opgetrokken, zonder verdere problemen het huis aan de Rue Racine. We leefden nog, daar was ook alles mee gezegd. We lieten ons met z’n drieën op mijn bed vallen. Zonder iets te zeggen vielen we met onze kleren aan in slaap. Slechts één van mijn Vlaamse huisgenoten keerde die ochtend terug, de ander was het ziekenhuis ingeslagen met onbekende verwondingen. ‘Paris s’éveille!’ van Jacques Dutron.
[1] Compagnies Républicaines de Sécurité
[2] Het is verboden te verbieden
[3] Wees jong, houd je kop
Niko van der Sluijs


