Ik loop regelmatig door de gangen van de hogeschool. In het voorbijgaan zie ik een docent naast een PowerPoint-presentatie staan. En wat me vaak opvalt: een standaardopmaak. Rijtjes bulletpoints. Soms hele lappen tekst, die vervolgens worden voorgelezen. Je zou er moedeloos van worden.
Nu ben ik zelf ook geen heilige. Als ik mijn presentaties van de afgelopen tien jaar terugzie, zitten er saaie tussen. Presentaties die bij mezelf geen enkel enthousiasme oproepen. Gelukkig heb ik ook presentaties gemaakt die sprankelen. Waar ik zelf energie van krijg. Dat is voor mij een belangrijk criterium. Word ik er zelf blij van? Sta ik te popelen om ermee aan de slag te gaan? Of slaak ik een diepe zucht: ‘het moet maar, ik hoop dat de les snel voorbij is.’
Want als ik er zelf niet enthousiast van word, hoe kan ik dan verwachten dat studenten dat wel worden?
In de loop der jaren heb ik mezelf aangeleerd om te werken met visualisaties. Tekeningen, afbeeldingen, metaforen, mindmaps. Ik deed dat al om de essentie van een boek weer te geven of om een lesprogramma te ontwerpen. Op een gegeven moment dacht ik: waarom doe ik dit niet ook voor mijn presentaties? Aldus geschiedde.
Ik kreeg er steeds meer plezier in. Ik zocht passende afbeeldingen om een punt te illustreren. Ik maakte een mindmap van de les en liet die steeds terugkomen, zodat iedereen zag waar we ergens in het programma zaten. En er gebeurde nog iets. Ik werd vrijer. Bij een slide vol tekst wordt die tekst leidend voor je verhaal. Een afbeelding geeft ruimte om je eigen verhaal te vertellen. Ik leerde meer te vertrouwen op mijn eigen kennis en vaardigheid, in plaats van op een voorgeprogrammeerde tekst.

Waarom werken visualisaties dat zo goed in het hoger onderwijs?
- Complexe stof wordt begrijpelijker. Eén beeld zegt meer dan duizend woorden. Daar valt wel wat op af te dingen, maar er zit een kern van waarheid in. In het hoger onderwijs gaat het vaak om abstracte concepten. Met alleen tekst of uitleg zijn die lastig te vatten. Een visualisatie maakt ze tastbaar.
- Je onthoudt het beter. Mensen onthouden beelden beter dan tekst. (Ik weet niet of dat voor iedereen geldt, maar dat terzijde.) Dit heet het dual-coding-effect, beschreven door de Canadese professor Allan Paivio. Het gaat om de combinatie van gesproken woord en beeld. Zie de bovenstaande afbeelding. Mooi plaatje, vind je niet? Het maakt de theorie in één klap duidelijk. Let wel: het effect treedt niet op als je tekst op een slide zet en die vervolgens voorleest. Dat is dubbelop, niet dubbel effectief.
- Studenten doen actiever mee. Beelden nodigen uit om zelf aan de slag te gaan. Studenten voegen eigen visualisaties toe aan hun verslagen (hopelijk). En die verslagen zijn voor mij als docent weer leuker om te lezen en te beoordelen.
Kortom: visualiseren is een krachtige manier om het leren te verbeteren. Complexe zaken worden eenvoudig. Studenten worden op twee manieren aangesproken. Ze onthouden de theorie gemakkelijker en kunnen die beter reproduceren. Ik zou zeggen: doen dus!
Ronald van Domburg


