De geschiedenis van haar vader die als zelfstandig boer en traditionele CDA-stemmer door een reeks overheidsmaatregelen in de richting van de PVV wordt ‘geduwd’ is een illustratie van de brede maatschappelijk context die politicologe Catherine de Vries helder weet te beschrijven in haar onlangs verschenen boek ‘De symfonie van onvrede – de opmars van radicaal-rechts in Europa’.
Op bladzijde 23 geeft zij zelf de kortste en nauwkeurigste samenvatting van haar boek. “De boodschap is dat er onder de melodieën van radicaal-rechts een dieper ritme ligt dan de toon zet. De gestage afbraak van publieke voorzieningen, veroorzaakt door de politieke keuzes van middenpartijen. Het afschudden van hun ideologische veren, de uitverkoop van de staat aan de markt en het herdefiniëren van de kiezer als consument.”
Als het gaat om de beschrijving van personen en ontwikkelingen, is het gebruik van de muziekmetafoor soms een beetje geforceerd. Om Ruud Lubbers, Geert Wilders, Helmut Kohl, Angela Merkel, Nigel Farage, Boris Johnson, Silvio Berlusconi, Giorcia Meloni, François Mitterrand en Marine le Pen te identificeren als componisten, dirigenten of orkestleden is enige lenigheid van geest noodzakelijk.
De indrukwekkende internationale carrière van Catherine de Vries stelt haar in staat om uit de eerste hand de opmars van radicaal-rechts in Europa te beschrijven. De opmars heeft verschillende oorzaken. In Duitsland is dat de woede rond de ‘Wiedervereiniging’ van Oost en West en het “Wir schaffen das” van Angela Merkel. In het Verenigd Koninkrijk de Brexit en het disfunctioneren van de nationale gezondheidzorg (NHS). In Italië de voortdurende bezuinigingen vanwege een torenhoge staatsschuld en een olijfboomziekte in het zuiden van het land. In Frankrijk de scherper wordende tegenstelling tussen welvarende steden en de dunbevolkte regio’s met steeds minder voorzieningen. In Nederland de toeslagencrisis, de wooncrisis, de bureaucratisering in de zorg en de veronderstelde maatschappelijke vooruitgang door marktwerking binnen publieke kaders.
Allemaal verschillende oorzaken met hetzelfde effect: een groot deel van de kiezers (in Nederland ca 30%) dat zich achtergesteld voelt en zijn toevlucht zoekt bij radicaal-rechtse partijen.
Het zal niet de bedoeling van Catherine de Vries zijn geweest, maar haar boek kan worden aanbevolen bij de nostalgische zielen onder ons. Het geeft voldoende argumenten voor de stelling dat vroeger alles beter was.
Ger van Tongeren
