Op de prachtige nazomermiddag van 24 september nam Hans Merkx ons mee op een boeiende wandeling in Utrecht met als thema Zorg en welzijn door de eeuwen heen.
Al meteen bij de start vertelde hij dat armoede en gebrek in de middeleeuwen werden gezien als een door God gegeven lotsbestemming. Kerken en kloosters waren destijds de aangewezen instanties om zich te bekommeren om de armen en behoeftigen. Dat werd ingegeven door de zeven werken van barmhartigheid. Deze zijn nog altijd indrukwekkend verbeeld op de bronzen deuren van de Domkerk door de Utrechtse kunstenaar Theo van de Vathorst. In de loop van de tijd gingen ook rijke burgers zich het lot van minder bedeelden aantrekken. Een mooi voorbeeld is Pieter Utenleen, die in 1366 geld beschikbaar stelde voor een gasthuis aan de Catharijnesteeg, waar armen konden rekenen op bed-bad-brood én een 'warme stoof'. Later ontstond daar het Catharijneconvent, waar de Johannieters een ziekenhuis vestigden. De jonge Universiteit Utrecht heeft dat voorgezet en werd daarmee de voorloper van het huidige Universitair Medisch Centrum Utrecht. We stonden dus letterlijk op een historische plek!
Na een paar honderd meter bracht Hans de geschiedenis tot leven met het verhaal van de pestdokter. Met zijn karakteristieke masker in de vorm van een snavel (gevuld met geurige kruiden) bezocht hij slachtoffers van de pest, de beruchte Zwarte Dood. Hij selecteerde besmette patiënten om afgezonderd te worden ondergebracht in speciale pesthuizen, zoals het Leeuwenbergh Gasthuis aan de rand van de toenmalige stad.
Met de opkomst van het humanisme veranderde ook de visie op armoede en zorg. Mensen werden steeds meer gezien als individuen met een eigen wil. Wie door 'eigen schuld' in armoede was geraakt, werd verplicht om te werken in een werkhuis om in zijn of haar levensonderhoud te voorzien. Bij het Nicolaaskerkhof wees Hans ons de locatie van zo'n werkhuis aan en vertelde hij de geschiedenis ervan.
De wandeling eindigde bij de Weesbrug, maar niet voordat we meer hadden gehoord over het ontstaan van het Wilhelmina Kinderziekenhuis, het eerste Utrechtse weeshuis, de opvang van bejaarden en de vroege vormen van geestelijke gezondheidszorg in het zogenaamde 'dolhuis'.
Aansluitend genoten we in het Union House aan de Oudegracht (tegenwoordig het Conscious Hotel, wat vroeger Tivoli was waar popgroepen optraden) van een gezellige borrel met bitterballen. Onder het genot van een drankje werden nog vele vragen gesteld en beantwoord door onze onvolprezen Hans Merkx. Het was een zeer geanimeerde en informatieve middag, die door de deelnemers bijzonder gewaardeerd werd. Henk Penseel


