In ons eerste artikel over je Second Life, de periode rond en na pensioen, stond de vraag centraal: Hoe geef ik zin aan mijn leven nu het vertrouwde kader wegvalt?
In dit tweede artikel “Met Aristoteles en een glimlach kijken naar hoe je leeft” maken we een volgende stap. We luisteren naar een oude, maar verrassend actuele stem: die van de Griekse filosoof Aristoteles. Wat heeft hij ons vandaag te vertellen?
Voor veel mensen is pensioen eerst iets waar je naartoe leeft. En dan besef je dat je het al een tijdje bent. De eerste periode na het stoppen met werken voelt vaak als een opluchting. Je ervaart meer rust. Minder druk. Meer vrijheid. Geen volle agenda meer, geen eindeloze vergaderingen, geen mailbox die zich elke dag vanzelf vult.
Voor veel mensen is dat een verademing.
Echter, na verloop van tijd kan er ook iets anders ontstaan. Geen zwaar gevoel, geen crisis, eerder een vraag die in alle stilte af en toe opkomt.
- Leef ik eigenlijk op een manier die bij mij past?
- Doe ik de dingen die waardevol, leuk en zinvol zijn?
- Of ben ik ongemerkt weer in een nieuwe routine terechtgekomen?
Dat zijn geen sombere vragen. Integendeel. Het zijn vragen die ruimte maken. En precies daar kan Aristoteles verrassend behulpzaam zijn.
Aristoteles als vriendelijke spiegel
Aristoteles hield zich bezig met één grote vraag: Wat is eigenlijk een goed leven? Niet een perfect leven. Niet een leven zonder zorgen. Maar een leven dat klopt. Een leven waarin je tot bloei komt. Waarin je jouw talenten ontwikkelt.
Hij gebruikte daarvoor het woord eudaimonia. Het Griekse woord voor iets heel menselijks: goed leven, vervulling, floreren. Het houdt in een gelukkig, geslaagd leven, niet in de zin van nog meer materiële zaken aanschaffen of rijkdom vergaren maar geluk in de zin van ‘gelukt’ zijn. Dat is een combinatie van een deugdzaam leven én externe omstandigheden zoals gezondheid, vrienden en enige welvaart. Aristoteles geeft geen pasklare antwoorden, maar hij helpt je wel om scherper te kijken.
Een goed leven zit vaak in gewone dingen
Misschien is dat wel het mooiste aan Aristoteles: hij zoekt het goede leven niet in iets groots of spectaculairs. Niet in “nog iets bewijzen” of “alles eruit halen”, maar in de vraag of je leeft in overeenstemming met wat voor jou waarde heeft.
Waarde zit vaak in gewone dingen:
- In een goed gesprek.
- In tijd met kleinkinderen.
- In iets maken of iets leren.
- In vrijwilligerswerk.
- In een vriendschap die je weer oppakt.
- In iets waar je eerder nooit aan toekwam.
De vraag is dus niet alleen: ‘Heb ik het druk of rustig genoeg? Maar ook: ‘Doe ik de dingen die mij voeden?
Met een glimlach naar je gewoontes kijken
De kunst is om daar niet te streng in te worden. Het gaat niet om jezelf te beoordelen alsof je weer in een functioneringsgesprek zit. Eerder om met mildheid en misschien zelfs een glimlach naar je eigen leven te kijken.
Praktische wijsheid voor deze fase
Een belangrijk begrip bij Aristoteles is praktische wijsheid. Dat betekent: in het gewone leven goede keuzes leren maken. Niet groots en meeslepend, maar passend. Misschien betekent dat:
- iets minder moeten,
- iets vaker ja zeggen tegen een goed idee,
- iets bewuster kiezen voor ontmoeting,
- iets minder op de automatische piloot,
- En iets meer doen wat echt bij je past.
Dat hoeft niet meteen tot een heel nieuw levensplan te leiden. Soms is één kleine verschuiving al genoeg om weer meer plezier, betekenis of lichtheid te ervaren.
Misschien is dit de echte luxe van nu
Na jaren van werken en zorgen ontstaat er in deze fase iets kostbaars, namelijk
de mogelijkheid om bewuster te leven. Niet perfect. Niet altijd groots. Wel met iets meer vrijheid, iets meer wijsheid en misschien ook iets meer glimlach. Misschien is dat wel een mooie gedachte om mee te nemen:
Je kunt opnieuw kijken en opnieuw beginnen. Een leven vormgeven ‘niet ‘by default’ maar ‘by design’. Leef niet ‘by default’ maar ‘by design’.
En soms begint dat met een heel eenvoudige vraag: Leef ik op dit moment het leven dat bij mij past?
Geïnspireerd door Aristoteles zijn hier drie vragen om bij stil te staan:
- Welke dingen in mijn huidige leven geven mij echt plezier, energie of betekenis?
- Wat doe ik vooral uit gewoonte, terwijl het mij eigenlijk weinig meer brengt?
- Als ik de komende tijd één kleine verandering zou aanbrengen, welke zou mijn leven net iets rijker of lichter maken?
Frank van den Horst en Johan Oostlander
