“De meeste Europeanen zijn lui, gemakzuchtig en naïef als het gaat om hun defensie-inspanningen.”
Dat is de strekking van het betoog dat Caroline de Gruyter beschrijft in haar boek “Zondagskinderen, Europeanen, oorlog en vrede”.
Tussen 1870 en 1940, een periode van 70 jaar, brak er driemaal een oorlog uit op Europees grondgebied tussen de aartsvijanden Frankrijk en Duitsland. Vanaf 1945 is er 80 jaar vrede tussen de grootmachten Duitsland, Frankrijk en Engeland. Die lange periode heeft de betrokken landen, samen met nog meer Europese landen als Nederland, België, Spanje en Italië, lui en gemakzuchtig gemaakt ten aanzien van inspanningen en investeringen in hun defensie. En daarbij naïef in hun overtuiging dat er nooit meer oorlog zou uitbreken. De ontmanteling van de Sovjet-Unie en de val van de Berlijnse Muur in 1989 hebben dat gevoel alleen maar versterkt.
Caroline de Gruyter, voor de lezers van NRC geen onbekende, maakt overtuigend duidelijk dat dit het gevolg is van intensieve samenwerking tussen de landen. Eerst in de vorm van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS), die vooral de oude rivalen Frankrijk en Duitsland nader tot elkaar bracht. Daarna de Europese Economische Gemeenschap (EEG) van Duitsland, Frankrijk, Italië en de drie Benelux-landen. En dan nu de Europese Unie met momenteel 27 landen/leden.
De schrijfster heeft ook oog voor de uitzonderingen. Het gewelddadige uiteenvallen van Joegoslavië wordt helder beschreven en verklaard. Dat Finland, met een grens van 1340 kilometer met Rusland, allesbehalve lui en naïef is maakt ze ook duidelijk.
Voor de snelle veranderingen van de laatste jaren wijst zij drie oorzaken aan.
Ten eerste: was de annexatie van de KRIM door Rusland in 2014 nog geen reden om in Europa wakker te worden, de inval in Oekraïne in 2022 was dat wel.
De tweede oorzaak is de dreigende uitspraken die Poetin regelmatig doet richting de Baltische staten.
De derde en belangrijkste oorzaak is het optreden van de Amerikaanse president Donald Trump. Die heeft Europese landen zover gekregen hun defensiebudget aanzienlijk te verhogen, wel met het dreigement de NAVO te verlaten en in ieder geval door twijfel te zaaien over het antwoord op de vraag of de VS andere NAVO-partners te hulp zal komen bij een aanval.
“Zondagskinderen” is een onmisbaar boek voor wie de dynamiek en de Europese politiek wil begrijpen en oog heeft voor de gevoelens van onzekerheid bij Europese leiders, politici én de bevolking.