Ze zijn er wel, maar ze zijn er ook weer niet. Dat was soms de gedachte die Nerko Hadziarapovic bekroop als hij tegenover zijn studenten in de collegezaal stond. Want áls de studenten al aanwezig waren, dan nog waren zij in gedachten vaak elders. Bij het laatste bericht op de telefoon bijvoorbeeld. We lazen in een artikel van onderzoekers Merijn van Nuland en Casper Jager in Trouw van 20 januari hoe hij studenten weer naar de collegebanken kreeg.
De marketingdocent van de HU herkent dan ook veel zaken die onderzoeker Izaak Dekker vorige week in Trouw als ‘studeercrisis’ bestempelde. ‘Het was lastig om de focus van studenten vast te houden. En soms lukte het niet eens om ze überhaupt naar de les te krijgen.’ Inmiddels is het tij gekeerd, vertelt hij trots. Als coördinator van twee keuzevakken besloot hij – samen met het team – het onderwijs flink anders in te richten. Daardoor zag hij de aanwezigheid in de collegebanken groeien tot 90 procent. Ter vergelijking: Dekker telde in zijn onderzoek een gemiddelde aanwezigheid van zo’n 31 procent.
Vaste roosters, meer presentaties
Het geheim? Allereerst zorgde het team voor vaste lesdagen die ver van tevoren werden gecommuniceerd. Dat is prettig voor de docent, maar ook voor de student. ‘Ze werken volop naast hun studie om in hun levensonderhoud te voorzien. Met heldere lestijden zorg je ervoor dat werk niet ten koste gaat van studie.’
Verder creëerde het team een sense of urgency. Studenten zijn meer dan ooit op zoek naar de praktische relevantie van hun opleiding, constateerde Dekker al. Juist het beroepsonderwijs kan daarop inspringen, zegt Hadziarapovic, want de lijntjes met het bedrijfsleven zijn kort. En dus nodigt hij veel ondernemers uit om te vertellen over de beroepspraktijk.
Tot slot ging ook de manier van toetsen op de schop. Het hbo werkte veel met verslagen, maar die zijn betrekkelijk eenvoudig te genereren met AI. Hadziarapovic besloot daarom grotendeels over te stappen op presentaties.
‘Elke week wordt er iets gepresenteerd’, zegt de docent, in wiens lessen het gebruik van mobiele apparaten flink aan banden is gelegd. ‘De rest van de klas geeft verplicht feedback op die presentaties. Natuurlijk kunnen studenten hun presentaties nog altijd voorbereiden met ChatGPT. Maar een presentatie geeft wel de gelegenheid om diep door te vragen, en zo mondeling te checken of de studenten het echt hebben begrepen.’
AI legt zwakheden bloot
Het zijn belangrijke stappen in de goede richting, denkt Barend Last. De onderwijskundige adviseert instellingen hoe zij hun lessen kunnen aanpassen aan de moderne tijd. Want de ontwikkelingen gaan zo snel dat veel oude denkwijzen op losse schroeven staan.
‘Ik vind dat we helemaal moeten stoppen met die reflectieverslagen. Alle werkstukken die asynchroon worden gemaakt, dus niet ter plekke in het klaslokaal, zijn te produceren met AI. We hebben eeuwenlang vertrouwd op het geschreven woord als bewijs van intelligentie. Maar dat kan gewoon niet meer. De komst van AI legt deze zwakheden genadeloos bloot.’ Een wekelijkse tussentijdse beoordeling, zoals Hadziarapovic die invoerde, werkt volgens Last al beter.
Ook vindt hij dat er ‘niks mis’ is met het invoeren van een aanwezigheidsplicht – in het mbo bijvoorbeeld al de gewoonste zaak van de wereld. Zolang het onderwijs tenminste voldoende aansluit bij de behoeften van jongeren, zoals een sterke koppeling met de beroepspraktijk.
Daar zit nog wel een flinke uitdaging. Docenten in het hoger onderwijs hebben slechts beperkte training gehad in didactische vaardigheden. Het is volgens Last dus maar de vraag of zij voldoende kennis in huis hebben om zo’n complexe onderwijsverandering door te voeren.
Meer mondelinge tentamens
Ook aan de Hanzehogeschool in Groningen werken ze steeds meer met mondelinge tentamens. ‘Na een werkstuk volgt meestal nog een mondelinge overhoring, om te kijken of de student de stof wel echt heeft begrepen’, vertelt Mieke Nauta, docent bij de opleiding commerciële economie. Volgens Nauta komt er zo meer nadruk te liggen op laten zien dat je de stof begrepen hebt, iets wat AI niet voor je kan doen.
Ze zijn er wel, maar ze zijn er ook weer niet. Dat was soms de gedachte die Nerko Hadziarapovic bekroop als hij tegenover zijn studenten in de collegezaal stond. Want áls de studenten al aanwezig waren, dan nog waren zij in gedachten vaak elders. Bij het laatste bericht op de telefoon bijvoorbeeld. We lazen in een artikel van onderzoekers Merijn van Nuland en Casper in Trouw van 20 januari hoe hij studenten weer naar de collegebanken kreeg.
De marketingdocent van de HU herkent dan ook veel zaken die onderzoeker Izaak Dekker vorige week in Trouw als ‘studeercrisis’ bestempelde. ‘Het was lastig om de focus van studenten vast te houden. En soms lukte het niet eens om ze überhaupt naar de les te krijgen.’ Inmiddels is het tij gekeerd, vertelt hij trots. Als coördinator van twee keuzevakken besloot hij – samen met het team – het onderwijs flink anders in te richten. Daardoor zag hij de aanwezigheid in de collegebanken groeien tot 90 procent. Ter vergelijking: Dekker telde in zijn onderzoek een gemiddelde aanwezigheid van zo’n 31 procent.
Vaste roosters, meer presentaties
Het geheim? Allereerst zorgde het team voor vaste lesdagen die ver van tevoren werden gecommuniceerd. Dat is prettig voor de docent, maar ook voor de student. ‘Ze werken volop naast hun studie om in hun levensonderhoud te voorzien. Met heldere lestijden zorg je ervoor dat werk niet ten koste gaat van studie.’
Verder creëerde het team een sense of urgency. Studenten zijn meer dan ooit op zoek naar de praktische relevantie van hun opleiding, constateerde Dekker al. Juist het beroepsonderwijs kan daarop inspringen, zegt Hadziarapovic, want de lijntjes met het bedrijfsleven zijn kort. En dus nodigt hij veel ondernemers uit om te vertellen over de beroepspraktijk.
Tot slot ging ook de manier van toetsen op de schop. Het hbo werkte veel met verslagen, maar die zijn betrekkelijk eenvoudig te genereren met AI. Hadziarapovic besloot daarom grotendeels over te stappen op presentaties.
‘Elke week wordt er iets gepresenteerd’, zegt de docent, in wiens lessen het gebruik van mobiele apparaten flink aan banden is gelegd. ‘De rest van de klas geeft verplicht feedback op die presentaties. Natuurlijk kunnen studenten hun presentaties nog altijd voorbereiden met ChatGPT. Maar een presentatie geeft wel de gelegenheid om diep door te vragen, en zo mondeling te checken of de studenten het echt hebben begrepen.’
AI legt zwakheden bloot
Het zijn belangrijke stappen in de goede richting, denkt Barend Last. De onderwijskundige adviseert instellingen hoe zij hun lessen kunnen aanpassen aan de moderne tijd. Want de ontwikkelingen gaan zo snel dat veel oude denkwijzen op losse schroeven staan.
‘Ik vind dat we helemaal moeten stoppen met die reflectieverslagen. Alle werkstukken die asynchroon worden gemaakt, dus niet ter plekke in het klaslokaal, zijn te produceren met AI. We hebben eeuwenlang vertrouwd op het geschreven woord als bewijs van intelligentie. Maar dat kan gewoon niet meer. De komst van AI legt deze zwakheden genadeloos bloot.’ Een wekelijkse tussentijdse beoordeling, zoals Hadziarapovic die invoerde, werkt volgens Last al beter.
Ook vindt hij dat er ‘niks mis’ is met het invoeren van een aanwezigheidsplicht – in het mbo bijvoorbeeld al de gewoonste zaak van de wereld. Zolang het onderwijs tenminste voldoende aansluit bij de behoeften van jongeren, zoals een sterke koppeling met de beroepspraktijk.
Daar zit nog wel een flinke uitdaging. Docenten in het hoger onderwijs hebben slechts beperkte training gehad in didactische vaardigheden. Het is volgens Last dus maar de vraag of zij voldoende kennis in huis hebben om zo’n complexe onderwijsverandering door te voeren.
Meer mondelinge tentamens
Ook aan de Hanzehogeschool in Groningen werken ze steeds meer met mondelinge tentamens. ‘Na een werkstuk volgt meestal nog een mondelinge overhoring, om te kijken of de student de stof wel echt heeft begrepen’, vertelt Mieke Nauta, docent bij de opleiding commerciële economie. Volgens Nauta komt er zo meer nadruk te liggen op laten zien dat je de stof begrepen hebt, iets wat AI niet voor je kan doen.