Site icoon VOM HU

Kleptomanie en de evolutie van geluidsdragers

Wat muziek betreft ben ik altijd een kleptomaan geweest. Het begon al in de beginjaren van mijn studie toen ik door een meevallertje een bandrecorder kon aanschaffen. Mensen van beneden de veertig hebben geen idee wat dat voor een apparaat is. Het is een cassetterecorder met grote spoelen probeer ik dan maar gebrekkig uit te leggen. Samen met een medestudent, ook een jazzliefhebber, gingen we daarna onze favoriete muziek opnemen met een illegale aftap van de draadomroep. Ook al zo’n archaïsch technisch fenomeen. Omdat ik daarna ook voor een jazztijdschrift begon te schrijven kreeg ik gelukkig ook nog legale muziek tot mijn beschikking in de vorm van lp’s die ik moest bespreken. Mijn jazzverslaving was eerder ook via de draadomroep begonnen: ik zat tijdens mijn middelbare schooltijd elke zaterdagmiddag met mijn oor aan de luidspreker naar het jazzprogramma van Michiel de Ruijter te luisteren.

Een volgende gelegenheid tot kleptomanie deed zich voor toen je platen kon lenen bij de uitleendiscotheek van bibliotheek van de TU Delft. Nu kon ik hele lp’s kopiëren, mijn verzameling tapes groeide voorspoedig. Mijn studie leed er behoorlijk onder, ook al omdat ik mijn recensies moest researchen en documenteren. Nog geen internet, dus elke week een stapel muziektijdschriften kopen. Toen ik, midden jaren zeventig, na mijn studie voor drie jaar naar Suriname verhuisde, heb ik mijn tientallen tapes maar achtergelaten. Maar het meest pijnlijk was toch wel dat ik de ordners met knipsels moest dumpen. Honderden uren research in de vuilnisbak. Mijn platen en platenspeler gingen wel mee.

Drie jaar gedwongen abstinentie van mijn illegale verzameldrift. Die daarna weer met verve kon worden opgevat in de volgende twee jaren die we weer in Delft woonden. De uitleendiscotheek was inmiddels verhuisd naar de openbare bibliotheek. Het duurde niet lang, na twee jaar vertrokken we weer voor een paar jaar naar Curaçao. Weer drie jaar met voornamelijk lokale muziek. Wat geen straf was. De Caribische muziekcultuur is rijk en divers. Mijn liefde voor de calypso en latin music in het algemeen schoot wortel en bloeit nog steeds. Maar zowel Suriname als Curaçao hebben ook zelf een heel interessante muziektraditie ontwikkeld.
En ik heb daar ook nog een goede daad verricht: ik heb een zaadje geplant in Curaçao dat zeer voorspoedig is uitgegroeid. Ik heb er het eerste echte jazzconcert georganiseerd in de aula van de universiteit waar ik werkte. Dat heeft echt wortel geschoten: sinds 2010 wordt het Curaçao North Sea Jazz Festival georganiseerd. Dat de gitarist op dat concert eerst gezaghebber en daarna interim-premier van Curaçao is geworden hielp natuurlijk ook.

Terug in Nederland midden jaren tachtig, in Utrecht deze keer, kon ik mijn kleptomanische activiteiten weer in volle hevigheid hervatten. Weer via de discotheek van de bibliotheek. Stormachtige technische ontwikkelingen: eerst de pc, daarna de cd en het allerbelangrijkste voor mij: de cd-R. Ik kon dus vanaf een bepaalde tijd (begin jaren negentig?) cd’s lenen bij de bibliotheek en deze kopiëren naar een cd-R. Al mijn tapes konden nu zonder problemen en spijt worden opgeruimd.

Terugkijkend is de datering van alle ontwikkelingen wat vaag. Niet alleen kon ik cd’s kopiëren, maar op een gegeven moment waren er ook illegale downloadsites zoals Napster, Kazaa en Pirate Bay. Illegaal, maar goed, ik was toch al een wetsovertreder in dat opzicht. Nadeel van deze route was wel dat je geen cd-hoesjes kon kopiëren, maar ook hiervoor was een oplossing. Op de website discogs staan vrijwel alle hoesjes van alle cd’s, die je dus kon downloaden en daarna afdrukken via een speciaal programma.

Op een bepaald moment realiseerde ik me dat het misschien eenvoudiger zou zijn om de gekopieerde of gedownloade muziek gewoon op te slaan op mijn computer. Maar omdat je een geluidsinstallatie nodig hebt voor een goede luisterkwaliteit bleef je toch maar cd’s gebruiken. Met de uitvinding van Bluetooth kwam daar verandering in. Hiermee kun je muziek vanuit je laptop draadloos afspelen op je reguliere geluidsinstallatie als deze een Bluetooth ontvanger heeft. Volgende klus dus: alle lp’s en cd’s opslaan op de laptop. Met, voor de veiligheid, een kopie op een externe drive of een USB-stick.

Al mijn lp’s en cd’s waren dus, nadat ik ze op mijn computer had gezet, in feite overbodig geworden. Het duurde even voordat ik er afscheid van kon nemen. De lp’s heb ik kunnen verkopen. Duizend euro voor twee verhuisdozen vol. Voor de cd’s heb ik meer moeite moeten doen, ik heb lang moeten leuren voordat het me lukte om vier verhuisdozen met cd’s (helft origineel, helft kopieën) gratis weg te geven. Nog wel, uit sentimentele redenen, een meter of vijf achtergehouden.

Al mijn muziek staat dus nu op mijn laptop met een back-up op een USB-stick. Ik speel het af via Bluetooth op mijn geluidsinstallatie. Maar net zoals mijn cd- en lp-collectie redundant werden, is de muziekverzameling op mijn laptop nu feitelijk overbodig geworden met de verschijning en opkomst van Spotify. Zo ongeveer alle muziek ter wereld heb je nu beschikbaar, daar kan geen particuliere verzameling tegenop. Voor vijftien euro per maand of daaromtrent heb je een advertentievrije versie. Maar als je een album zou willen downloaden kom je in de problemen, dat wil Spotify niet en als je het toch probeert krijg je dreigmailtjes. Mijn voorkeur gaat daarom uit naar het alternatief Youtube Music, even goed, even duur, prima zoekmachine, veel muziekvideo’s en vanuit dit programma kun je wel muziek downloaden. Bijvoorbeeld met 4K Youtube to MP3.
Toch blijf ik de muziekverzameling op mijn laptop en USB-stick koesteren. Een semi-materiele verzameling voelt toch iets veiliger dan het vluchtige muzikale universum in de cloud. Je weet maar nooit.

Is deze ontwikkeling nu een beetje tot stilstand gekomen? Geenszins, ik hoef alleen maar te kijken naar de manier waarop mijn kinderen muziek consumeren. Geen aparte geluidsinstallatie meer, maar alles via de apps (Spotify, YT Music of Apple Music) op de Smart TV naar Bluetooth-luidsprekers. Kwaliteit zeer bevredigend als je een goede kwaliteit luidsprekers koopt. Ben je wat minder kritisch dan kun je volstaan met een zogenaamde soundbar bij de tv. En als je wilt kun je Bluetooth-luidsprekers ook aansturen vanuit je laptop.

Ben ik nu helemaal genezen van mijn muzikale kleptomanie, nu ik maandelijks veertien euro betaal voor alle muziek ter wereld? Integendeel, de kleptomanie is nu geïnstitutionaliseerd. We stelen nu met zijn allen van artiesten die voor hun werk, tijd en creativiteit maar een schijntje betaald krijgen. Willen ze overleven, willen ze wat inkomsten verwerven dan moeten ze optreden. Van cd’s en de opbrengst van Spotify en Youtube kunnen maar heel weinig artiesten leven. Gek genoeg voel ik me, nu ik collectieve kleptomanie pleeg, daarover meer schuldig dan toen ik dat als individu deed. Ik faciliteer nu de Big Tech-jongens bij hun uitbuiting. Niks nieuws natuurlijk, muzikanten, artiesten werden altijd al uitgebuit door impresario’s en uitgevers, maar daar heb ik nooit aan meegewerkt. Terwijl ik nu, met mijn veertien euro per maand, dat wel een beetje doe.

Bekijk ook een zeer informatief videootje van Lubach over dit onderwerp.

Gezinus.wolters@gmail.com

Mobiele versie afsluiten