Hier volgt het dertiende hoofdstuk van het boek ‘Een liefde op de barricade, Parijs 1968’ van Niko van der Sluijs. Nieuwsgierig hoe het verder gaat? Over 14 dagen vind je hoofdstuk 14 op deze site.
In de eerste maanden van 1968 was er in Parijs nog weinig te merken van het oproer, dat in de lente in volle hevigheid zou losbarsten. Toch waren er al diverse brandjes, die ondergronds verder woekerden. Nanterre was een smeulende verzetshaard, mede door studenten, die de moed hadden op te staan tegen misstanden. Het universiteitsbestuur had er de handen vol aan. Blussen leek niet meer mogelijk, terwijl overal alles (nog) rustig voortkabbelde. De winter in Parijs bleek de warme voorbode van een hete lente.
13 Warme Winter
‘Pictures of Lily’
Luisterend naar ‘A Whiter Shade of Pale’ van Procol Harum hing ik onderuit in de versleten fauteuil, die onze hospita tijdens de vakantie had neergezet. Gelukkig was ik tot nu toe de enige bewoner die was teruggekeerd, zodat het eerste en echte zitprivilege dat wij hadden, volledig door mij kon worden misbruikt. Mijn Belgische huisgenoten waren in Leuven achtergebleven, om zich gretig en vol Vlaams instinct op de uitgebroken rellen tussen studenten, universiteitsbestuur en kerk te kunnen storten. Uiteraard ging het over de taal. De Katholieke Universiteit van Leuven lag in het Vlaams taalgebied. Het Franstalig deel wilde haar invloed uitbreiden en dan zijn Vlamingen niet zo lief als hun tongval doet vermoeden. De bisschop scheen zich er mee te bemoeien en dat wierp olie op het vuur. Die jongens waren nog wel even bezig, zij vonden dat Leuven Vlaams moest zijn. Ook in Nanterre was er ellende geweest. Danny, de vriend van Julien, had de woede van een of andere Franse minister op zijn hals gehaald door hem fascist te noemen. Het was een aardige rel geworden.
Van mijn Zwitserse en Franse huisgenoten had ik nog niets vernomen, hoewel de colleges al waren gestart. Voor mij een prima begin, omdat ik tot mijn stomme verbazing te horen kreeg, dat ik mijn tentamens allemaal had gehaald. Alles kabbelde, de wereld was mij goed gezind. Het werk bij de FTS was weer begonnen en de vrije tijd van Joyce en mij werd wandelend of in het Parijse openbaar vervoer doorgebracht. Alle nachten had ik bij Joyce geslapen. Ik had Joyce voorgesteld aan Noëlle, die wij troffen in de Polidor. De dames konden het van meet af aan goed met elkaar vinden. Ik kreeg soms het gevoel dat ik er niet bij hoorde, zij babbelden finaal om mij heen. Ik vond het absoluut niet erg. Het leven was goed. Joyce en ik waren vertrouwd geraakt met elkaars wereld. Dat wereldje bleek klein te zijn. Zonder het van elkaar te weten leefden wij al langer dicht bij elkaar. Zo bleek Joyce in Rotterdam om de hoek te wonen bij mijn oude klasgenote en ex-vriendinnetje Anja en bevriend te zijn met Ria, de jongere zus van Anja. Zij kende Anja goed en ook Huub was een goede bekende. Er moet ooit een ontmoeting geweest zijn, waar ik bij was, maar die is uit het historisch dossier geschrapt. Ik had toen te veel oog voor Anja om het andere schoons om mij heen te zien en Joyce herinnerde zich slechts een vaag vriendje van Anja, voordat Anja verkering kreeg met Huub.
‘Een vaag vriendje, hoezo!?’
Joyce zat op het Charlois Lyceum, waar wij met onze schoolteams kwamen om tegen te voetballen of te volleyballen. Ik moet vlakbij haar geweest zijn in die tijd.
Joyce vertelde mij als bandlid te kennen ruim voor het bewuste optreden in het Wijkgebouw van Lombardijen. Zij had onze band zien spelen op verschillende locaties in Rotterdam, waar zij steeds was met tijdelijke vriendjes.
Ik zette een nieuwe plaat op, ‘My Back Pages,’ The Byrds.
Het college ‘Frans voor buitenlanders’ begon rommelig. Twee groepen waren bij elkaar gevoegd, omdat een deel van de bezetting na de kerstvakantie de weg naar Parijs was kwijtgeraakt, of de warmte van moeders rok prefereerde boven de koude en natte straten van de Franse hoofdstad. De hergroepering verliep volgens het welbekende Franse patroon: ongeorganiseerd.
Terwijl medestudenten wat lacherig door elkaar liepen, werd ik op mijn schouder getikt, eigenlijk meer gebeukt, door iemand, die luid mijn naam riep. Omkijken hoefde ik niet, de persoon in kwestie stond al breed lachend in mijn gezichtsveld…
‘Ton ?!!’
‘Hé man, ik ben het echt en jij ook zo te zien. Pieter in Parijs, wie had dat gedacht?’
Ton Stanike, de gast die ik had leren kennen tijdens mijn enige kantoorvakantiebaantje ooit. Dat was bij het Bureau voor Rijn- en Binnenvaart aan het Emmaplein in Rotterdam. Wat heb ik met die vent een lol gehad. Ik op de HBS, hij eerstejaars op de Kunstacademie, wij vakantiehulpen op de postkamer van een kneuterige, maar zeer feodale instelling. De directeur heette daar voorzitter en de secretaris was een soort hofnar. Als de voorzitter knikte, knikte de secretaris ook en als de voorzitter moest urineren, dan maakte de secretaris met een buiging de toiletdeur voor hem open. Het liefst wilde hij hem helpen bij het richten.
Wij moesten gewijzigde wetsartikelen in de daarvoor aangelegde ordners vervangen. Dat wil zeggen, zoeken in de ordners naar de bestaande stukken, die eruit halen en op de juiste plaats vervangen. Ton leerde mij daar economisch mee om te gaan door eerst een gelijk aantal blaadjes aan de achterkant te verwijderen en de te vervangen stukken voor in de map toe te voegen, zodat de map even dik bleef. Kennelijk was het een goed systeem, want, in ieder geval tijdens onze periode, werd er nooit in gekeken.
Het gereed maken van de vergadertafel was een van onze taken. Een paar keer in de week kwamen er belangrijke ‘vriendjes’ van de baas wat praten op het kantoor. Wij moesten zorgen dat de gestencilde stukken gesorteerd op tafel lagen, dat de kopjes klaar stonden, zodat de koffiedame direct kon inschenken en dat de sigaretten en sigaren in de daarvoor bestemde bekers en kistjes goed over de tafel waren verdeeld. Soms volgden we stiekem de vergadering door achter een halfgeopende deur te gaan staan, waarbij we om en om een snelle blik de zaal inwierpen. Dat inspireerde ons om, als we klaar waren met de voorbereidingen, ‘vergaderingetje’ te spelen. Ton ging aan het hoofd van de tafel zitten en speelde mijnheer De Meester, voorzitter en ik mijnheer Van Dussen, secretaris. We speelden de vergadering na, zoals we die een aantal keer gillend van de lach hadden ervaren. Ton stak à la de voorzitter een dikke sigaar in zijn mond en liet hem door mij aansteken. Tijdens die sessie gooide hij met een breed armgebaar zijn papieren op de grond en keek dan geïrriteerd naar zijn secretaris, alsof die dit ongemak had veroorzaakt. Ik, de secretaris, griste dan snel de papieren van de grond, legde ze op volgorde en overhandigde die dan nederig aan de voorzitter onder het uitspreken van ‘Oh mijnheer de voorzitter, mijn excuses, dat u uw papieren liet vallen, maar hier zijn ze weer.’ Hij antwoordde, dat het mij maar geraden was ook.
We stonden te snikken van het lachen in de vergaderruimte op de dag, dat we door mijnheer Van Dussen werden betrapt. Wij wisten zeker, dat hij het hele tafereel had afgekeken, voordat hij ingreep en ons wegstuurde.
Dezelfde dag moesten wij bij mijnheer de voorzitter komen en dreigde hij ons de deur uit te zetten. Ton begon te vertellen, het leek wel echt, dat hij het geld hard nodig had, omdat hij moest trouwen. Dat zijn vriendin drie maanden zwanger was en dat het hem erg speet, dat wij een grapje hadden gemaakt met Van Dussen. Hij bekende, ook gelijk voor mij, dat wij dom waren geweest en dat het nooit meer zou gebeuren.
We mochten blijven, waarschijnlijk omdat Ton benadrukte, dat het om Van Dussen ging.
Van Dussen liep ons regelmatig te zoeken, terwijl wij in het archief met een paar dames van de afdeling paspoorten spelletjes aan het doen waren. Bij mij bleef het bij wat zoenen en voelen, maar bij Ton gingen alle remmen los. Ik hield mijn adem in, alleen al bij het idee dat door de wilde bewegingen van hem een complete archiefkast dreigde om te vallen. Bovendien drongen in mijn beleving de geluiden, die zijn juffrouw maakte, overal in het gehorige, historische pand kraakhelder door.
De oude postkamerbediende dekte ons altijd door tegen Van Dussen te zeggen, dat wij een boodschap voor hem deden, waarbij hij de ingang van het archief fysiek blokkeerde.
Ton belde mij ’s morgens meer dan eens op, dat hij met een lekke band stond en dan ging ik hem met mijn Puch ophalen. We reden meestal naar een terrasje aan de Maas, waar we in de zon een kopje koffie dronken en ons bezig hielden met de serveersters. Hij beweerde tegen iedere mooie meid, dat hij met haar wilde trouwen. ‘Keep on running’, The Spencer Davis Group. Wij verdienden ons geld gemakkelijk. Ton trok zich echt nergens wat van aan. Hij was mijn grote voorbeeld.
‘Hé idioot, hoe kom jij in Parijs?’
‘Ik heb een beurs gekregen voor de kunstacademie hier, helemaal te gek weet je, en jij?’
Binnen een paar minuten waren we bijgepraat en gingen tijdens de lunch verder…
‘Hoe is het met de vrouwtjes, Pieter?’
‘Jij bent niets veranderd, hoor ik. Doe je het nog steeds achter de archiefkast?’
‘Je denkt toch niet dat ik op de tocht ga staan? Ik ben rustiger geworden. Ik heb een vaste vriendin in Nederland.’
‘En hoeveel maanden zwanger?’
‘O ja, weet je nog? Nee jongen ik ben heel voorzichtig en hartstikke monogaam. Nou ja in Nederland dan. Dit is Parijs, hier hoort het bij je opleiding, weet je. En jij?’
‘Ik ben sinds kort ook monogaam, maar wel in Parijs.’
‘Dan moet ze heel interessant zijn.’
‘Klopt.’
‘Mooi genoeg om te schilderen?’
‘Schilder jij nou maar de vrouwen van de afdeling paspoorten.’
‘Te gekke meiden waren dat. Maar zeg jij nou niks, jij stond ook de slijm onder hun tongen vandaan te likken.’
‘Gadver.’
‘Jeetje Pieter dat jij een brave huisvader zou worden, had ik mij nooit kunnen voorstellen.’
Ton keek met zijn olijke blik de wereld in op de manier waarop hij dat jaren terug in Rotterdam al deed. Nu hing hij hier de kunstschilder uit, dat werd lachen. ‘Painter man’, The Creation.
Op de binnenplaats stond een studente naar boven te zwaaien. Ton begon terug te zwaaien, terwijl hij zich lachend naar mij draaide.
‘Kijk Pieter, ik ben beroemd en kijk eens wat een mooie meid!’
‘Laat maar Ton, ze zwaait naar mij.’
‘O, meen je dat, zo’n mooie vrouw voor jou? Kan je mij aan haar voorstellen?’
Onder mij stond Noëlle met wilde armgebaren te wenken. Ik grijnsde, gaf Ton een hand en rende de trap af. Toen ik Noëlle met een paar zoenen begroette, kon ik het niet nalaten naar boven te kijken. Ik meende een beteuterde trek op het gezicht van de loerende Ton te zien. Ik zwaaide naar hem.
Noëlle vertelde mij, dat Polydor Elo het weekend naar Parijs zou komen. Of Joyce en ik het leuk vonden naar haar appartement te komen om hem te ontmoeten? Jule kwam ook.
Noëlle bewoonde een verdieping aan de Rue Quentin, gelegen tussen de Avenue Marceau en de Champs-Elysées. Alles was strak ingericht, lage glazen tafels, een chaise longue, prachtig bruin notenhout in sierlijke met houtsnijwerk verfraaide bogen en witte bekleding. Volgens Noëlle een product uit het Victoriaanse tijdperk, waarbij zij glimlachend opmerkte, dat dit wel bij haar paste. In een hoek stond een ligstoel, die contrasteerde met de chaise longue. Ons werd verteld, dat het een echte ‘Le Corbusier’ was. Het zei mij niets, maar Joyce vroeg haar hoe Noëlle zich dat kon permitteren als student.
‘Dat kan ik ook niet, maar mijn ouders wel.’
Op mijn beurt vroeg ik mij af hoe Noëlle het kon combineren een revolutionaire juffrouw te zijn en zich te omringen met spullen, die betaald werden door haar vader. Hij was toch een hoge militair, een vertegenwoordiger en een verdediger van het totalitaire stelsel, waar zijn dochter tegen ageerde. Ik bedacht mij tegelijkertijd, dat het beter was, dat het geld van het leger via papa bij Noëlle terecht kwam, dan bij een Gaullist.
Noëlle bewees haar status door de grote foto van Che Guevara aan de muur.
‘Vindt je vader dit wel oké?’
‘Die komt hier nooit. Mama wel, die vindt alles best. Daarbij moet ik zeggen, dat zij Che ook nog een mooie man vindt.’
Julien mengde zich in het gesprek door te beweren, dat Che in opdracht van de CIA was geëxecuteerd.
‘Maar hij is toch in Bolivia door het regeringsleger doodgeschoten?’
‘Ja, maar iedereen weet, dat de CIA daar achter zat, de ratten.’
Polydor zei, dat het met die revoluties in Zuid-Amerika onmogelijk was om te weten wie wat deed. Maar dat de Amerikanen hun rechtse spelletjes daar graag uitprobeerden, kon hij niet ontkennen. Hoewel hij Amerika dankbaar was voor hun onbetaalbare bijdrage aan de geallieerden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Als zij er niet waren geweest, liepen wij hier niet vrij rond.
‘Mogen we dan geen kritiek hebben?’
‘Natuurlijk Jule, maar we moeten niet te makkelijk vergeten.’
‘De Gaulle is een protegé van Washington, zijn we daar blij mee? Hoe vrij zijn we hier?’
‘Ik vind dat we behoorlijk vrij zijn. Ik kan alles zeggen en denken. En ik loop niet het risico door geloof of politieke overtuiging in een concentratiekamp te komen.’
‘Misschien niet, maar je mag niet van alles zeggen wat je denkt, en zeker niet demonstreren tegen opgelegde wetten, die je levensruimte beperken.’
Ik mengde mij in de discussie door aan te geven, dat demonstreren in Nederland ook niet mocht, en dat we het wel deden.
Petit Jule hekelde de bereidheid van de Fransen om op te staan tegen de bekrompen ideeën van de regenten.
‘De meesten zijn tam, nee, bang is een beter woord.’
Noëlle vond niet, dat je het de mensen kon verwijten, dat er een vorm van passiviteit was:
‘Vind je het gek na die demonstraties tegen de oorlog in Algerije? Hoeveel mensen zijn er doodgeschoten door de politie of in de Seine gegooid en hoeveel daarvan zijn verdronken? En in Duitsland schoten ze toch niet lang geleden die jongen neer!’
Polydor zei, dat het voor hem nooit een reden zou zijn om niet voor zijn mening uit te komen. Hij vond, dat de mensen passief waren geworden, maar beweerde stellig, dat wanneer er iemand aan de bel zou trekken, er meer zouden volgen.
Noëlle zette een plaat op. Een nieuwe van The Who, ‘Pictures of Lily’.
Polydor vroeg Jule meer te vertellen over zijn onvrede.
‘Zo gemakkelijk is dat niet. Het is een cumulatie van kleine dingen. Waar vorig jaar tegen werd geageerd, was een wet uit 1958, een bedisseling over het zedelijk gedrag van de Fransen. Het ergste is, dat onze professoren een versleten cultuur aanhangen en daardoor verschrikkelijk behoudend zijn. De meerderheid weigert met studenten te praten, laat staan te discussiëren. Dat frustreert het meest. Ze laten zich ringeloren door de autoritaire wijze waarop van hogerhand met hun wordt omgegaan. Sterker, de meesten vinden het nog fijn ook. Actuele thema’s worden gemeden. Als je maar iets van een anti-Vietnam houding durft te tonen, dan word je uitgemaakt voor anarchist en maoïst.
Toen wij vorig jaar protesteerden stond er direct een politiekordon om ons heen. Als we een anti-oorlog demonstratie willen houden, wordt dat onmiddellijk uit elkaar geslagen. Maar als wij aangevallen worden door groepen idiote fascisten, die ons bolsjewisten noemen en naar de universiteit komen om ‘dat linkse tuig’ in elkaar te rammen, is er nergens politie te bekennen.’
Petit Jule was rood aangelopen tijdens zijn betoog. Het was waar, wat hij zei. Ook op de Sorbonne heerste die mentaliteit. Het probleem met mannelijke en vrouwelijke studenten op de campus hadden wij niet. Verder opereerde de universiteit als de lange arm van de overheid zonder er een eigen mening op na te houden. De identiteit beantwoordde geheel aan het verouderde imago. Wat dat betreft was het op veel universiteiten in Nederland niet anders.
Polydor antwoordde fijntjes, dat het een compliment aan het communisme was, wanneer ze je voor communist of maoïst uitmaakten, als je opkomt voor de vrijheid van meningsuiting.
‘Ik verwacht veel ellende de komende tijd, maar we laten ons niet als makke schapen naar de slachtbank leiden’, zei Noëlle, terwijl zij in één adem vroeg of er iemand iets wilde drinken. Joyce, leunend met haar hoofd op mijn schouder, had het relaas aangehoord en ging rechtop zitten om te reageren.
‘Heb je koffie? Je laat je toch niet op je kop zitten door zo’n stelletje mafkezen van voor de oorlog. Het lijkt een parade van halfvergane amorfen, dat ga je toch niet pikken! Ik word hier onpasselijk van.’
‘Niet te somber worden’, onderbrak Polydor. ‘Ik ben maar even in Parijs, een beetje vrolijker mag wel. Zullen we naar een theater vanavond? Ik trakteer.’
‘Leuk, maar niet op jouw kosten, dat is te gek’, reageerde Noëlle.
‘Ik trakteer en dat meen ik. Ik heb deze week goede zaken gedaan met extra wijnverkopen, dus profiteer daarvan.’ Polydor herhaalde zijn aanbod, dat uiteindelijk unaniem werd aangenomen. De discussie ging daarna over welk theater men wilde bezoeken. De meningen leken elkaar te vinden, maar tot een directe oplossing kwam het niet. Het ging om de Folies Bergère of het Lido. Persoonlijk wilde ik naar het Lido, omdat ik nieuwsgierig was naar die beroemde Blue Bell Girls. Joyce riep:
‘Ja, lekker tietjes kijken, dat kan bij mij ook, daarvoor hoef je niet naar het Lido.’
‘Nee joh, het gaat om die mooie lange benen en die hebben jullie niet.’
‘Zei jij jullie?’, kaatste Noëlle terug. ‘Wat heb jij tegen onze benen?’
‘Veel te kort!’
‘Wees blij,’ antwoordde Joyce, ‘anders kan je nergens bij. Hoewel wij geestelijk al lang boven je zijn uitgegroeid.’
We gingen stemmen, het werd het Lido, omdat er een spectaculair goochelaarsduo optrad. Julien had het over Roy en Siegfried.
De teleurstelling was groot, toen we bij het Lido aankwamen. De rij voor de kassa was enorm. Zo lang, dat de brede stoep van de Champs Elysées bijna helemaal werd geblokkeerd, waardoor wij onze kans om binnen te komen op nul inschatten. De enige, die niet in diepe somberheid verviel, was Polydor. Hij overzag een moment de situatie en wandelde doodgemoedereerd langs de wachtende mensen naar de kassa. Wij, die hem tot halverwege durfden te volgen, zagen hoe hij de portier, die naast de kassa stond uitgebreid begroette. Er werden handen geschud en de caissière kwam van haar plaats om Polydor te begroeten. Daarna werd ons door de dringende massa het zicht ontnomen. Ineens was Polydor er weer. Hij loodste ons mee naar een stiller stukje van de ‘Champs’, waar hij ieder van ons zonder een spier te vertrekken een kaartje voor het Lido overhandigde.
‘Ik wil dat niet doen naast die rij, dat is zo gênant.’ Hij grijnsde van oor tot oor.
‘Hoe krijg je dit voor elkaar, ken jij die mensen?’
‘Nee nooit gezien. Mijn moeder zei altijd: beleefd en vriendelijk zijn voor de mensen vervult al je wensen.’
Die vreemde, brutale, prachtige man had het voor elkaar. Wij proestten van het lachen, trokken onze gezichten in de plooi en gingen in optocht naar het theater. Eindelijk naar mijn Blue Bell Girls. Stiekem vroeg ik mij af of de antikapitalistische Petit Jule deze decadentie aankon. Een binnenpretje waarbij ik mij in het pluche liet zakken.

